तस्विर : फाईल
माननीय स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रीज्यू,
सादर नमस्कार।
यो खुला पत्र केवल व्यक्तिगत अनुभवको अभिव्यक्ति मात्र होइन, लाखौं नेपाली नागरिकको अपेक्षा, पीडा र आशाको आवाज पनि हो। स्वास्थ्य सेवा कुनै विलासिता होइन—यो प्रत्येक नागरिकको मौलिक अधिकार हो। तर आज पनि हाम्रो देशमा धेरै नागरिक उपचार अभाव, खर्चको अत्यधिक बोझ र पहुँचको कमीका कारण पीडित छन्।
विशेष गरी, हालै जनताले ठूलो विश्वासका साथ समर्थन गरेको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (आरएसपी) का मतदाता र समर्थकहरूको अपेक्षा स्पष्ट छ, कुशल शासन, परिणाममुखी काम र जनजीवनमा प्रत्यक्ष सुधार। स्वास्थ्य सेवा त्यस्तो क्षेत्र हो, जहाँ सुधार देखिएमा जनविश्वास अझ बलियो हुन्छ, र असफलता भएमा निराशा पनि त्यत्तिकै गहिरो हुन्छ। त्यसैले स्वास्थ्य प्रणालीको सुधार केवल नीतिगत विषय होइन, यो जनविश्वास र राजनीतिक विश्वसनीयतासँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो।
तपाईं स्वयं स्वास्थ्य क्षेत्रको पृष्ठभूमिबाट, विशेषगरी नर्सिङ अनुभवसहित नेतृत्वमा आउनु भएकोले, यो अवसर झन् ऐतिहासिक बनेको छ। तपाईंले भोगेका चुनौतीहरू नै आज हजारौं नर्सहरूले भोगिरहेका छन्। कम तलब, अत्यधिक कार्यभार, सीमित सम्मान, पेशागत असुरक्षा, र विदेश पलायन ।
माननीय मन्त्रीज्यू,
नेपालमा आज पनि धेरै परिवारहरू सामान्य उपचार खर्चकै कारण गरिबीमा धकेलिन्छन्। कतिपयले उपचार खर्च धान्न नसकेर उपचार नै नगर्ने वा ढिलो गर्ने अवस्था छ, जसले ज्यानसम्म जोखिममा पार्छ। यसले देखाउँछ कि हामीलाई सानो सुधार होइन, प्रणालीगत परिवर्तन आवश्यक छ।
यस सन्दर्भमा, सुदृढ र समावेशी स्वास्थ्य बीमा प्रणाली नेपालको लागि अत्यन्त प्रभावकारी समाधान हुन सक्छ। यदि सरकारले लक्षित रूपमा न्यून आय भएका नागरिकको बीमा प्रिमियम वहन गर्यो भने:
• कुनै पनि नागरिक आर्थिक अभावका कारण उपचारबाट वञ्चित हुने छैन
• आकस्मिक वा दीर्घ रोगका कारण हुने “catastrophic expenditure” उल्लेखनीय रूपमा घट्नेछ
• गरिब र धनीबीचको स्वास्थ्य पहुँचको असमानता कम हुनेछ
नीतिगत स्पष्टता, दृढ इच्छाशक्ति र पारदर्शी कार्यान्वयनका साथ निम्न सुधारहरू चरणबद्ध रूपमा लागू गर्न सकिन्छ:
१. सार्वभौमिक स्वास्थ्य सेवा (Universal Health Coverage) तर्फ स्पष्ट रोडम्याप
• प्रारम्भमा गरिब, विपन्न र जोखिममा रहेका समुदायलाई प्राथमिकतामा राख्ने
• क्रमशः सबै नागरिकलाई आधारभूत स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्ने
२. सुदृढ स्वास्थ्य बीमा प्रणालीको विस्तार
• न्यून आय भएका नागरिकका लागि प्रिमियम सरकारले पूर्ण वा आंशिक रूपमा वहन गर्ने
• सरकारी तथा निजी दुवै स्वास्थ्य संस्थालाई एउटै बीमा प्रणालीमा समेट्ने
• डिजिटल प्रणालीमार्फत दुरुपयोग नियन्त्रण, पारदर्शिता र छिटो सेवा सुनिश्चित गर्ने
३. स्वास्थ्यकर्मी केन्द्रित सुधार
• प्रतिस्पर्धात्मक तलब, सुविधा र सामाजिक सुरक्षा
• सुरक्षित कार्य वातावरण र सम्मानजनक व्यवहार सुनिश्चित गर्ने
• दुर्गम क्षेत्रमा सेवा दिनेहरूका लागि विशेष प्रोत्साहन
• कार्यघण्टा व्यवस्थापन, अतिरिक्त कामको पारिश्रमिक, करियर विकास र नेतृत्वमा सहभागिता बढाउने
विदेश पलायन रोक्न आकर्षक प्रोत्साहन र दीर्घकालीन सुरक्षा व्यवस्था गर्ने
४. अस्पताल व्यवस्थापनमा संरचनात्मक सुधार
• सरकारी लगानी कायम राख्दै सञ्चालनमा स्वायत्तता र उत्तरदायित्व दिने
• दक्ष व्यवस्थापन, कार्यसम्पादन मूल्यांकन र सेवा गुणस्तर मापन प्रणाली लागू गर्ने
५. “Family Doctor” तथा रेफरल प्रणालीको कार्यान्वयन
• प्रत्येक नागरिकलाई प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा प्रदायकसँग आबद्ध गर्ने
• आपतकालीन अवस्थाबाहेक सिधै ठूला अस्पताल जाने प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्ने
यसले Bir Hospital र Tribhuvan University Teaching Hospital जस्ता अस्पतालहरूमा हुने अत्यधिक भीड घटाएर सेवा प्रभावकारी बनाउन मद्दत गर्नेछ।
६. डिजिटल स्वास्थ्य प्रणालीको विस्तार
• प्रत्येक नागरिकको स्वास्थ्य विवरण सुरक्षित डिजिटल प्लेटफर्ममा उपलब्ध गराउने
• अनलाइन अपोइन्टमेन्ट, रिपोर्ट र बीमा प्रणालीलाई एकीकृत गर्ने
• सेवा प्रवाहलाई छिटो, पारदर्शी र ट्र्याक गर्न सकिने बनाउने
७. आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा सुदृढीकरण
• एकीकृत राष्ट्रिय आपतकालीन नम्बर प्रणाली लागू गर्ने
• एम्बुलेन्स सेवाको पहुँच, गुणस्तर र प्रतिक्रिया समय सुधार गर्ने
• ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा तत्काल सेवा विस्तार गर्ने
माननीय मन्त्रीज्यू,
यी सुधारहरू एकैपटक सम्भव नहुन सक्छन्, तर स्पष्ट योजना, दृढ राजनीतिक इच्छाशक्ति र जवाफदेहिताका साथ चरणबद्ध रूपमा लागू गर्न सकिन्छ। स्रोत सीमित भए पनि प्राथमिकता सही भए परिवर्तन सम्भव छ।स्वास्थ्य क्षेत्र सुधार केवल एउटा मन्त्रालयको काम होइन—यो जनताको जीवन, विश्वास र भविष्यसँग जोडिएको राष्ट्रिय अभियान हो। विशेषगरी RSP जस्तो परिवर्तनको एजेन्डा बोकेको दलका लागि, स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिने सुधार नै जनविश्वासलाई दीर्घकालीन बनाउने सबैभन्दा ठूलो आधार बन्न सक्छ।
चुनावपूर्व बालेन (हालका सम्माननीय प्रधानमन्त्री)को भाषण अझै ताजा छ “खल्तीमा पैसा नभको विपन्न गरिबले स्वास्थ्य उपचार पाउनुपर्यो “ । यो जिम्मेबारी अब तपाईको काधमा छ।
जब एउटा गरिब नागरिकले बिना आर्थिक डर उपचार पाउँछ, जब एक स्वास्थ्यकर्मीले देशमै सम्मान, सुरक्षा र भविष्य देख्छ, तब मात्र हामीले साँचो अर्थमा स्वास्थ्य प्रणालीलाई रूपान्तरण गरेका हुनेछौं।
आज लिइने निर्णयहरूले भोलिको पुस्ताको स्वास्थ्य निर्धारण गर्नेछ। नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीलाई न्यायपूर्ण, समावेशी र प्रभावकारी बनाउने ऐतिहासिक अवसर तपाईंको हातमा छ।
तपाईंको सफल कार्यकालको हार्दिक शुभकामना।
धन्यवाद!
डा. उमेशप्रसाद भट्टराई
(रूस, नेपाल, क्यानाडा, र अमेरिकाको अनुभव)
